بررسی مؤلّفه‌های گفتگومندی در نمایشنامۀ شهرزاد اثر توفیق‌الحکیم بر اساس نظریۀ میخائیل باختین

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 دانشگاه رازی

10.22049/manta.2026.31377.1009

چکیده

Mikhail Bakhtin, a Russian theorist, is one of the most prominent contemporary literary critics. With his theory of dialogicity in texts, he paved the way for proposing categories in criticism, such as metalinguistic and metatextual relations, and especially social metatexts. He divided narrative texts into two categories: monophonic and polyphonic. In monophonic texts, the discursive dominance of one dominant character blocks the way for multi-sided dialogue. Whereas in polyphonic narratives, the characters in the text have an equal opportunity to express their views. Shahrzad is the name of a play by the Egyptian writer Tawfiq al-Hakim, in which the author presents some social issues of today's world, borrowing from the ancient heritage of Iranian literature. This play features numerous characters, each of whom narrates an aspect of the discourse of social classes. This research is a descriptive-analytical method, based on Bakhtin's theory of dialogism, to study the paradigm governing the dialogues within this narrative in order to answer the questions: How has Toufiq al-Hakim attempted to provide the opportunity for multiple voices in his dramatic narrative to create a world that is consistent with the outside world? Also, in what ways can the polyphonic appearance that dominates this narrative be explained? The overall results indicate that the two super-characters, Shahriar and Shahrzad, in Shahrzad's narrative, are in a two-way confrontation, the main basis for the philosophical question of the text, but the other characters in the story, along with these two, have also found the opportunity to dialogue to create a world that is consistent with external reality

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A study of the components of dialogue in the play "Shahrazad" by Tofigh al-Hakim based on Mikhail Bakhtin's theory

نویسندگان [English]

  • touraj zinivand 1
  • fatemeh karimi 2
1 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran
2 razi
چکیده [English]

میخائیل باختین، نظریه‌پرداز روسی، یکی از منتقدین معاصر ادبی است که با ارائۀ نظریۀ گفتگومندی در متون؛ راه را برای طرح مقوله‌هایی مانند روابط فرا‌زبان‌شناسی و فرا‌متنی و مخصوصاً فرامتن‌های اجتماعی در نقد، هموار کرد. شهرزاد اثری نمایشنامه‌ای از توفیق‌الحکیم، نویسندۀ مصری است که در آن، نویسنده، با وام‌گیری از میراث کهن ادبیّات ایرانیان، برخی موضوعات اجتماعی دنیای امروز، به مخاطب عرضه نموده‌است. در این اثر، شخصیّت‌های متعددی حضور دارند که هر یک وجهی از گفتمان طبقات اجتماعی را بازگو می‌کنند. این جستار، به روشی توصیفی-تحلیلی، بر آن است تا با تکیه بر نظریۀ گفتگومندی باختین، انگارۀ حاکم بر گفتگوهای درون این روایت را مورد مطالعه قرار داده تا به این پرسش‌ها پاسخ دهد که چگونه توفیق‌الحکیم، به تمهید فرصت چند صدایی برای خلق دنیایی منطبق بر جهان بیرون در روایت نمایشی خود پرداخته‌است؟ و نیز؛ نمود چند صدایی حاکم بر این روایت، به چه شیوه‌هایی، قابل تبیین است؟ نتایج کلّی بیانگر آن است که در روایت شهرزاد، دو ابرشخصیّت شهریار و شهرزاد، در تقابلی دو سویه بسترساز اصلی پرسش فلسفی متن هستند، امّا همگام با این دو، سایر نقش‌آفرینان قصّه نیز برای آفرینش دنیایی منطبق بر واقعیت بیرونی، امکان گفتگو یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shahrazad
  • Tofigh al-Hakim
  • conversation

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار